เรื่องราวเครื่องรางของขลังที่เรียกกันว่า “หัวนะโม หรือหัวนอโม” นั้นแม้จะมีมาอย่างยาวนาน แต่เพราะมีคนดังนำมาสวมใส่ประดับ จึงทำให้เครื่องรางชนิดนี้ได้รับความสนใจ และพูดถึงขึ้นอีกครั้ง หลายคนอาจยังไม่รู้จักว่าหัวนะโมคืออะไร เราจึงนำข้อมูลเกี่ยวกับหัวนะโมมาเล่าให้ฟัง
ตามตำนานเล่ากันว่าพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชสร้างหัวนะโมด้วยพิธีกรรมทางพราหมณ์อันสูงส่ง ด้วยการอัญเชิญเทพเจ้าทั้งสามก่อนราชวงศ์พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช (ราชวงศ์ปัทมวงศ์) จะบังเกิดในนครศรีธรรมราช ซึ่งก่อนพุทธศตวรรษที่ 18 นะโมคือเงินตราที่ใช้แลกเปลี่ยนสินค้าซึ่งคาดว่าต่อเนื่องมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12
โดยชื่อนั้นอาจมาจากคำว่า “นมะ” หรือ “นมัส” เป็นคำที่เปล่งออกมาเพื่อแสดงออกถึงความเคารพต่อพระผู้เป็นเจ้า ส่วนสัญลักษณ์ของนะโมในตอนนั้นน่าจะมีความหมายเชื่อมโยงกับความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ลัทธิไศวนิกาย แต่ต่อมาในสมัยราชวงศ์พระเจ้าศรีธรรมโศกราชได้เปลี่ยนบทบาทของนะโมจากเงินตราแลกเปลี่ยนมาเป็นเครื่องรางของขลังใช้ป้องกันภยันตราย
สำหรับอักขระ “นะโม” นั้นเป็นอักษรปารวะของอินเดียโบราณเป็นอักขระศักดิ์สิทธิ์แห่งห้วงทะเลใต้ โดยคิดว่า นะโมอาจหมายถึงความนอบน้อม หรือหมายถึงหัวใจของคาถาพุทธศาสนาที่เรากล่าวกันอยู่บ่อยๆ ว่า “นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมา สมฺพุทธสฺส”
การสร้างนะโมจะมีพราหมณ์เป็นเจ้าพิธีที่สืบเนื่องเป็นประเพณีมาตั้งแต่สมัยโบราณ โดยเฉพาะช่วงก่อนวันสงกรานต์จะมีการสวดภาณยักษ์ขับไล่สิ่งชั่วร้ายและอัญเชิญพระศิวะ พระวิษณุ แลพระพรหมมาสถิตในหัวนะโมแล้วจึงนำไปหว่านรอบเมืองนครศรีธรรมราชเพื่อป้องกันโรคห่าระบาด
ปัจจุบันหัวนะโมปรับเปลี่ยนจากเงินตรา มาเป็นเครื่องรางของขลัง และพัฒนาเป็นเครื่องประดับที่คนนิยมซื้อเป็นของที่ระลึกและของฝากให้กับคนที่ตนรักนับถือ ไม่ว่าจะเป็นแหวน สร้อยคอ จี้ กำไล ฯลฯ ว่ากันว่าความงดงามที่แท้จริงของเครื่องประดับหัวนะโมนั้นต้องเป็นเม็ดเงินแท้ มีการตอกตรานะโม ลงน้ำยาถม ขัดทำความสะอาด และถ้าต้องการความมั่นใจและอยากได้หัวนะโมแท้ต้องซื้อจากจังหวัดนครศรีธรรมราชเท่านั้น
